LƯỢC SỬ BỘ MÔN 52 LÁ – BÀI

Chơi bài

LƯỢC SỬ BỘ MÔN 52 LÁ – TẤT TẦN TẬT VỀ TRÒ CHƠI TRUYỀN THỐNG NGÀY TẾT VIỆT NAM

Năm nào cũng vậy, cứ mỗi độ Tết đến xuân về, từ người già cho đến trẻ nhỏ, từ thành thị cho đến nông thôn, dù cho du nhập hàng trăm “hoa thơm của lạ” xứ người về cho ngày Tết thêm hoa thêm gấm, thì phần đông chúng ta vẫn tìm về với cội nguồn bằng những trò chơi ngày Tết – chơi bài.
Chơi bài, vốn sử dụng bộ bài Tây, hay còn gọi là Tú Lơ Khơ, bao gồm 52 lá. Từ bộ bài này, người ta sáng tạo ra rất nhiều cách chơi, mỗi bộ môn lại đem đến một cảm nhận khác biệt.
Trong album này mình sẽ giới thiệu đến các bạn nguồn gốc của những bộ môn mà chúng ta vẫn hay chơi, và vì sao lại hình thành nên luật chơi độc đáo của từng trò.
Kẻ không chơi thì không bao giờ thắng”, “Ngã ở đâu thì đứng lên ở đấy”, “Còn thở là còn gỡ”... là những câu nói chúng ta vẫn thường lan truyền mỗi khi nói về thú vui ngày Tết này, tuy nhiên, vui chơi thì cũng nên có điểm dừng, không nên quá đà các bạn nhé!

1. BÀI PHỎM – TO TẨN, BÉ GỬI, GIỮA ĐỢI Ù

Phỏm, hay còn gọi là Tá lả, Ù là một bộ môn phổ biến ở miền Bắc, xuất hiện từ cuối thế kỷ XX, theo nhiều nguồn tin, được cho là bắt nguồn tại thôn Xuân Thụ, Từ Sơn, Bắc Ninh. Luật chơi Phỏm được sáng tạo từ cách đánh Tổ tôm, sau này, Phỏm được truyền bá rộng rãi ra xứ Kinh Bắc và khắp miền Bắc.

Số lượng người chơi trò chơi này vào khoảng 2-4 người, sử dụng các quân bài Tây theo thứ tự A<2<3<4<5<6<7<8<9<10<J<Q<K. A là quân bé nhất, tương đương 1 điểm, K là quân lớn nhất, tương đương 13 điểm. Mục tiêu của trò chơi là tạo ra các “phỏm”, bao gồm các cây cùng giá trị (ví dụ 3 cây 😎 gọi là “phỏm ngang”, hoặc các cây cùng chất liên tiếp nhau (ví dụ J rô, Q rô, K rô) gọi là “sảnh” hay “dọc”.

Trước khi bắt đầu một ván, mỗi người chơi sẽ nhận được 9 lá, người cầm cái nhận 10 lá. Ở một số địa phương như Hải Phòng, Quảng Ninh tương ứng là 8 lá, 9 lá. Phần dư còn lại đặt vào giữa bàn (còn gọi là “nọc”).

Người đi đầu (người có 10 quân) đánh 1 lá rác trên tay của mình. Người kế tiếp có thể ăn lá đó nếu nó có thể hợp thành một phỏm.

Hoặc nếu người kế tiếp không thể ăn hay không muốn ăn lá rác người tay trên đánh xuống, người đó phải bốc 1 lá từ chồng bài ở giữa bàn (còn gọi là “nọc”).

Sau đó, người đó lại đánh 1 lá rác trên tay của mình. Người thứ ba lại có thể ăn hoặc bốc 1 lá ở giữa bàn nếu không ăn rồi đánh lá rác cho người thứ tư, và cứ như vậy cho đến khi kết thúc.

chơi bài

Ván bài kết thúc khi có một người ù (Số lá trên tay người chơi có thể sắp xếp thành phỏm và không thừa lá nào, hoặc tương đương với sau khi hạ hết phỏm người đó còn 0 điểm).

Nếu không có ai ù, ván bài sẽ kết thúc sau 4 vòng đánh. Trước khi vứt đi lá rác trong vòng 4, người chơi cần trình tất cả những phỏm mình có cho mọi người biết (còn gọi là “hạ”).

Nếu người chơi nào không có phỏm nào để hạ, người chơi đó được tính là bị “móm” hoặc “cháy”.

Trong trường hợp không ai ù, tất cả người chơi cùng cộng các lá rác trên tay, ai thấp điểm nhất sẽ thắng và dần dần đến chót. Trường hợp có nhiều người có điểm bằng nhau, người hạ trước sẽ được ưu tiên về trước người hạ sau. Người bị móm (hay cháy) thì xem như về vị trí cuối (vị trí thứ tư hay “bét”).

Nếu trong ván có một người ù, thì người đó ngay lập tức về nhất và 3 người còn lại bị thua như nhau (không phân hạng). Đối với ván 3 hoặc 2 người, cách xếp thứ hạng được thực hiện tương tự.

Đây là trò chơi đòi hỏi không chỉ may mắn mà còn mang nặng tính toán, mưu mô. Với cách chơi khá phức tạp, phỏm mang nặng văn hóa Bắc bộ, thâm thúy và chậm rãi.

2. SÂM, LỐC, TIẾN LÊN – NHỮNG BIẾN THỂ CỦA TRÒ CHƠI GIẢI TRÍ NHẤT TRONG 52 LÁ

Nếu như Phỏm hay Tá Lả là một bộ môn nặng tính phòng ngự, thì Sâm, Lốc, Tiến Lên lại là những trò chơi mang tính tấn công cao. Về cơ bản, luật chơi của những trò này khá giống nhau, đều dựa trên Big Two của Trung Quốc, sau đó phát triển thành những bộ môn mang từng nét văn hóa vùng miền ở Việt Nam.

Sâm Lốc là một trò chơi được sáng tạo bởi người Hải Phòng và có lẽ vì thế nên nó mang đặc những đặc tính của người nơi đây, nhanh, gọn và mạnh mẽ.

Bắt đầu một ván đấu bài sâm lốc sẽ thường bắt đầu từ 2 – 4 người, và số quân chia nhận được của mỗi người sẽ là 10 lá. Ngay tại ván đấu thứ nhất thì trò chơi đã quy định người có quân nhỏ nhất sẽ là người có quyền được đi bài đầu tiên. Còn tính từ ván thứ 2 thì người chiến thắng ở ván đấu thứ nhất sẽ là người có quyền đi đầu tiên.

Chơi bài
Tụ chơi bài Tiến Lên

Sau khi nhận được 10 lá từ người chia. Các bạn có thể sắp xếp theo thứ tự quân bài từ nhỏ đến lớn để dễ quan sát và dễ đánh hơn như sau:

  • Bài lẻ hay còn gọi bài rác: là những lá đơn lẻ không thể ghép lại thành bộ hay đôi… Thứ tự từ nhỏ đến lớn là: 3<4<5<6<7<8<9<10<J<Q<K<A<2. Lá 2 lớn nhất và các lá 2 có giá trị như nhau, không phân biệt lớn nhỏ qua chất.
  • Đôi: gồm 2 lá bài cùng số. Ví dụ: 4 cơ 4 rô là 1 đôi. Trong đó, đôi 3 bé nhất, đôi 2 lớn nhất.
  • Sám: gồm 3 lá bài cùng số. Ví dụ: 7 cơ 7 rô 7 bích
  • Tứ quý: gồm 4 lá bài cùng số. Ví dụ 8 cơ 8 rô 8 bích 8 nhép
  • Sảnh: gồm 3 lá trở lên có thứ tự liên tiếp nhau. Sảnh nhỏ nhất cũng bắt đầu từ A là A23 < 234 < 345… cho đến sảnh lớn nhất cũng kết thúc bởi A là QKA, nhưng không có sảnh KA2. Mọi người lần đầu chơi lưu ý để xếp sảnh phù hợp, tránh những lỗi chơi không đáng có.

Khi chơi để hiểu và ăn ý với những người cùng chơi khác, bạn cần biết những thuật ngữ của sâm lốc là gì. Có như vậy mới nhanh chóng hòa nhập vào bàn chơi một cách tốt nhất. Cụ thể những từ hay được dùng là:

Ăn trắng: có nghĩa là người chơi sở hữu một trong số những bài sau:

  • Sảnh 10 lá là gồm các quân bài có thứ tự ưu tiên từ nhỏ đến lớn liên tiếp nhau, có thể khác chất. Ví dụ: 3 cơ 4 rô 5 cơ 6 bích 7 tép 8 cơ 9 rô 10 cơ J cơ Q bích.
  • Tứ quý 2 gồm 4 con 2 là 2 cơ 2 rô 2 bích 2 tép
  • Cả 10 lá bài cùng màu có thể không cùng chất. Ví dụ bài ra toàn màu đen, bài toàn màu đỏ
  • 3 sám cô: 4 cơ 4 rô 4 bích- 6 cơ 6 rô 6 tép – Q cơ Q bích Q rô
  • 5 đôi: 5 cơ 5 rô – 9 bích 9 tép – 10 cơ 10 rô – J bích J tép – Q cơ Q rô

Xin làng: Khi nắm chắc phần chiến thắng trong tay và không ai có thể chặn lại bạn thì hãy dùng từ “xin làng” để được ưu tiên đánh trước. Sau đó cả làng đồng ý, bạn sẽ lần lượt đánh hết bài của mình xuống.

Nhưng điều quan trọng là nếu thua sẽ phải đền làng và đương nhiên thắng sẽ về nhất. Cho nên, thật sự chắc cú 100% thì hãy dùng đến thuật ngữ “xin làng”, còn không hãy đánh bình thường.

Cóng: Khi người khác đã kết thúc mà bạn vẫn chưa đánh được lá nào.

Tương tự như Sâm, Tiến Lên miền Nam cũng sử dụng luật chơi 2 lớn nhất, 3 nhỏ nhất, nhưng có tính chất theo thứ tự cơ, rô, tép, bích và sử dụng luật 2<ba đôi thông<đôi 2< tứ quý< 4 đôi thông. Số lượng chia là 13 cây/ người.

Tiến lên miền Bắc thì phức tạp hơn, các cây chặn nhau phải cùng chất (trừ 2), bộ cũng vậy, Tứ quý chỉ chặt được 2 và không áp dụng luật đôi thông.

Chơi bài
Đứa nào có 3 bích???

3. XÌ DZÁCH – TRÒ CHƠI DIỄN XUẤT

Nếu có trò chơi nào vừa để bạn luyện tập diễn xuất lẫn may mắn, thì đó là Xì Dzách. Bài Xì Dzách (hay xì lác) là một kiểu chơi với một bộ bài tây. Kiểu chơi xì dách này là của người châu Á, khác với kiểu chơi tại các sòng bài quốc tế (Blackjack).

Xì dách được chơi từ hai người trở lên, nhưng thông thường và tốt nhất là không quá năm người.

Trong đó, có một người đảm nhận vai trò “nhà cái” và người chơi còn lại là “nhà con”. Tất cả nhà con đều chống lại nhà cái, vì họ có quyền lợi như nhau.

Nhà con phải đặt cược trước số tiền (tài sản) bao nhiêu tùy thích trước mỗi ván chơi (đặt công khai trên sòng bài). Nếu thắng, họ nhận được tiền (tài sản) có giá trị tương đương như đã đặt cược, còn thua thì họ mất số tiền, tài sản đã cược cho nhà cái.

Nhà cái cũng phải công khai “khả năng chi trả” của mình có cho người chơi biết, để tránh trường hợp “quỵt” tiền.

Chơi bài
GIàu thì làm cái, nghèo thì làm con

Với một bộ bài tây 52 lá, nhà cái sẽ chia lần lượt cho mình và cho nhà con, mỗi người 2 lá. Các lá bài còn dư thì nhà cái cầm nhưng không được xem, thường thì nhà cái chia từ dưới lên trên (không phải từ trên xuống dưới như tiến lên).

3.1. Giai đoạn 1, tính điểm 2 lá

Sau khi chia, tất cả cùng xem bài, tùy vào điểm số mà mỗi người lần lượt lựa chọn bốc thêm hay không (nhà cái bốc sau cùng). Cách tính điểm như sau (không quan tâm màu sắc):

  • Các lá: 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 thì số điểm tương ứng con số
  • Các là: J, Q, K thì mỗi lá được 10 điểm
  • Lá A: có thể tính theo: 1 lá A kẻ 11, 2 lá kẻ 10 ,có thể tính là 1 đối với 3 lá bài trên tay người chơi

Điểm tổng là điểm của tất cả các quân trên tay cộng lại.

Với hai lá được chia đầu tiên, nếu người nào có những trường hợp sau đây thì trình diện ngay cho nhà cái để hưởng lợi:

Nếu nhà cái có trường hợp như thế (nghĩa là có Xì bàng hoặc Xì dách), nhà cái thắng hết nhà con (ngoại trừ nhà con nào có bài bằng hoặc cao hơn nhà cái). Bài sẽ được thâu lại để chuyển qua ván mới.

Nếu nhà cái không có Xì bàn hoặc Xì dách, nhà cái phải chung tiền cho những người có Xì bàn hoặc Xì lát. Sau đó nhà cái và những người chơi còn lại (những người không có Xì bàn và Xì dách) đi tiếp qua giai đoạn 2.

3.2. Giai đoạn 2,  bốc thêm bài

Sau khi tính điểm hai lá, người chơi có quyền bốc thêm (bọt bài) từ những lá bài còn dư hoặc thôi (dằn), sao cho số điểm nằm trong khoảng 16 (có nơi là 14) đến 21.

Việc bốc thêm được thực hiện theo vòng tròn, hết người này đến người khác. Trước hoặc trong giai đoạn bốc bài, bất kỳ lúc nào, nhà cái cũng có quyền kiểm bài nhà con nếu anh ta đã được 16 điểm trở lên (đủ tuổi), nhưng việc này được cho là không có lợi cho nhà cái.

Chơi bài

Mọi người chơi phải có số điểm ít nhất là 16 trong tay trước khi bị nhà cái kiểm (đủ tuổi), nếu không, họ bị xử thua ngay ván đó. Nhà cái có quyền kiểm bất kỳ nhà con nào, nếu nhà cái hơn điểm nhà con, anh ta ăn phần cược nhà con, ngược lại, anh ta trả tiền bằng tiền nhà con đã cược, nếu hai bên bằng nhau thì huề (chạy làng).

Các trường hợp đặc biệt của giai đoạn 2:

  • Ngũ Linh: với năm lá trên tay mà tổng điểm nhỏ hơn hoặc bằng 21, người chơi thắng tuyệt đối. Trường hợp có hai hay nhiều người Ngũ Linh ai ít điểm hơn thì thắng. Người chơi phải trình khi bốc đủ 5 lá.
  • Quá 21 điểm (Quắc) thì thắng thấp hơn 16 điểm (Dằn non)
  • Đền bài: Người nào biết bài của mình đã quá 21 điểm mà vẫn bốc thêm, nếu bị phát hiện thì bị đền làng. Người đó bị xử thua tất cả mọi người khác.

Chú ý: Có những hiểu lầm về luật chơi dẫn đến thắc mắc là giữa Ngũ Linh và Xì bàn, Xì Dzách thì cách so sánh ra sao. Xì bàn và Xì dách thuộc về giai đoạn 1, Ngũ Linh thuộc về giai đoạn 2. Giai đoạn 1 kết thúc rồi mới chuyển qua giai đoan 2, nên không bao giờ có việc so sánh Xì bàn, Xì Dzách với Ngũ Linh được.

Hay ho của trò chơi này, chính là việc bạn “quắc” chưa chắc kết thúc, bạn phải diễn sao cho mình không bị lật quá sớm để không bị thua sớm, quả là một trò chơi đòi hỏi diễn xuất cao.

4. BA CÂY – TRÒ CHƠI NHÂN PHẨM

Trong số các bộ môn, ba cây là bộ môn dễ chơi nhất, bạn chỉ cần bỏ hết những cây 10, J, Q, K ra, sau đó chia mỗi người 3 lá và tính số điểm theo thang 10, ai được điểm cao thì thắng.

Bộ bài chơi game này là bài tây, có 36 cây bao gồm bộ tứ Át, và các bộ tứ từ 2 đến 9. Số lượng người chơi giới hạn từ 2 người đến 6 người chơi.

Khi bắt đầu chơi ở một bàn mới thì chủ bàn cầm chương. Mỗi người được chia 3 lá sau đó cộng điểm với nhau. Nếu tổng điểm lớn hơn 10, sẽ chỉ tính hàng đơn vị (20 điểm tính là 10).

Chơi bài
10 điểm là cao nhất

Bài có điểm lớn hơn sẽ lớn hơn.

Người chơi chỉ so bài với người làm chương, nếu lớn hơn Chương sẽ thắng bằng tiền cược, nhỏ hơn sẽ thua bằng tiền cược.

Đổi Chương (cướp chương): Hết ván, người được 10 điểm sẽ được chuyển thành chủ bàn và trở thành Chương (Nếu nhiều người được 10, chọn người có bài lớn nhất).

Nhìn chung đây hoàn toàn là bộ môn nhân phẩm vì khi chia xong cũng là lúc “chuyện đã rồi” nên không cần phải diễn hay chiến thuật gì nhiều, người may nhiều sẽ thắng người may ít, vậy thôi.

Chơi bài
Nhân phẩm quyết định tất cả

5. CHIẾC CHIẾU MA THUẬT

Bên cạnh bộ bài quen thuộc, đây cũng là “vật phẩm” gắn bó với chúng ta suốt mùa Tết, được cái là ngồi lên đây ngộ lắm, 4 đứa chơi thì 3 đứa thua một đứa hòa, còn lại tiền cứ bay thẳng vào cái hoa văn ở giữa cái chiếu chứ không biết đi đâu hết á.

Chơi bài
Cái này người ta gọi mà “mây dịch”

Vui vậy thôi nhưng nhớ một lần nữa là cần điểm dừng và hơn hết là không sa đà vào cờ bạc bạn nhé!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *